niedziela, 7 grudnia 2014

Pałac Dioklecjana, który stał się... miastem


Pałac Dioklecjana to jedyny w świecie pałac, który stał się miastem. Jego budowę nakazał cesarz Dioklecjan 9 lat po objęciu władzy w roku 293. Pałac miał stanąć nad morzem na półwyspie koło miasta Spaletum, niedaleko jego rodzinnej Salony, na terenie opadającym łagodnie w stronę morza. Pałac był czworokątem o wymiarach 150 x 180 metrów, z czterema wieżami w jego narożnikach. Całość otaczały wysokie mury, wzmocnione dodatkowo dziesięcioma mniejszymi basztami. Jedynie południowa, nadmorska  ściana pałacu nie była umocniona. W każdej ze ścian były potężne bramy wjazdowe, zaś najmniejszą z nich była Brama Morska, z której korzystał jedynie cesarz i służba. Wschodnią i zachodnią bramę łączyła szeroka aleja, dzieląca teren pałacu na dwie części. Pokoje cesarza i jego rodziny znajdowały się w części południowej, natomiast w północnej kwaterowali strażnicy oraz służba. Taki kształt, przypominający obóz wojskowy, nie był przypadkowy, gdyż cesarz Dioklecjan w młodości był żołnierzem i w armii spędził wiele lat. Najwyższą budowlą pałacu było mauzoleum Dioklecjana położone we wschodniej części. Po zachodniej stronie zaś wybudowano trzy świątynie. 

Pałac został zbudowany z białego wapienia wydobywanego na wyspie Brač i cegły wypalanej w Salonie. Z Egiptu pochodzą ozdobne granitowe kolumny oraz niektóre rzeźby, natomiast marmury – z Grecji. Pałac zaopatrywał w słodką wodę akwedukt doprowadzający ją z rzeki Jadro. Fragmenty tej budowli zachowały się do dzisiaj. Pałac miał być na starość domem dla Dioklecjana i jego rodziny, która nigdy w nim nie zamieszkała. Po śmierci cesarza stał się swoistym hotelem dla rzymskiej elity. 

W pierwszej połowie VII wieku na Salonę i Spaletum napadli Awarowie i Słowianie. Uciekinierzy z tych miast schronili się w pałacu. Najeźdźcom nie udało się go zdobyć, a ci, którzy ocaleli, zamienili pałac w miasto. 

piątek, 5 grudnia 2014

Wał Hadriana... system obronny Rzymian


W latach 55–54 p.n.e. Juliusz Cezar próbował podbić Wyspy Brytyjskie. Były to próby nieudane. W roku 43, w czasie panowania cesarza Klaudiusza, legiony rzymskie rozpoczęły skuteczny ich podbój. W roku 70 Rzymianie kontrolowali południową Anglię, w 80. – Walię i w roku 81 – południową Szkocję. Na podbitych terenach utworzono prowincję zwaną Brytanią, którą zarządzał namiestnik. Jednak Rzymianie nie byli bezpieczni, gdyż zagrażały im ludy Piktów, Szkotów oraz Sasów. 

Kiedy w roku 78 namiestnictwo prowincji objął Gnejusz Juliusz Agrykola – sprawny administrator i utalentowany dowódca wojskowy – zlikwidował ostatnie miejsca oporu ludności w północnej Walii i na wyspie Anglesey (ówcześnie zwanej Mona). Sukcesy odnosił również na terenie Szkocji, aż po jej północne wybrzeże. Jednak w roku 84 został odwołany do Rzymu przez cesarza Domicjana. W połowie lat 80. rozpoczęto budowę systemu obronnego, który miał chronić Rzymian przed atakami szkockich plemion. 

Stanegate Line

System ten – Stanegate Line – przecinał w poprzek Brytanię, łącząc zatokę Solway na zachodzie z estuarium rzeki Tyne na wschodzie. Tworzył go wał ziemny z rowem, który osłaniał drogę biegnącą po jego stronie południowej. Droga ta zapewniała szybką komunikację pomiędzy niewielkimi fortami. W roku 122 cesarz Hadrian nakazał wznieść mur, który miał być północną granicą wpływów Imperium Rzymskiego oraz trwałą barierą przed atakami wrogich plemion. 

Wał Hadriana zaczął powstawać więc jako trwałe umocnienie Stanegate Line. Składał się z płaskodennego, o kilkumetrowej głębokości, rowu równoległego do Stanegate Line, do którego przylegał od północnej strony kamienny mur. Co kilka mil zbudowano kamienne forty, między którymi znajdowały się niewielkie wieże sygnalizacyjne. Wał Hadriana, zwany również Murem Hadriana, miał szerokość rydwanu bojowego, czyli około 2,5 m, wysokość 4,5 m i  rozciągał się na długości 120 kilometrów. Prace nad nim trwały przez 6 lat – od roku 122 do 128. 

czwartek, 4 grudnia 2014

Zygmunt I.... złotowy system monetarny


Za czasów panowania króla Zygmunta I w latach 1526-1528 przeprowadzono w Polsce reformę systemu monetarnego. Wówczas monetami przyjętego systemu bimetalicznego (złoto-srebro) były:
1 złoty czerwony – dukat (złoto oraz jego wielokrotności do 10 dukatów włącznie);

1 złoty  – 5 szóstaków (5 x 6 gr srebrnych) = 10 trojaków (10 x 3 gr srebrne) = 30 gr srebrnych

1 grosz – 2 półgrosze = 3 szelągi = 6 ternarów = 18 denarów (srebro).

Prawie równocześnie z groszami koronnymi bite były lepszej jakości grosze litewskie: 5 groszom polskim odpowiadały 4 grosze litewskie. W latach 1578-1580 za panowania Stefana Batorego przeprowadzono kolejną reformę, w wyniku której stworzono w Rzeczypospolitej jednolity system monetarny. 

Monety koronne i litewskie zostały zrównane co do wagi i jakości.






Trojak Zygmunta I wybity w 1528 roku w mennicy koronnej w Krakowie  

wtorek, 2 grudnia 2014

Biblioteki publiczne... w starożytnym Rzymie


Wszystkie księgozbiory prywatne, skromne i bogate, przyczyniły się do stworzenia klimatu sprzyjającego rozwojowi życia literackiego i naukowego w Rzymie. Z czasem tę doniosłą rolę bibliotek zaczęło rozumieć państwo. I tak powstała myśl o założeniu biblioteki... publicznej. Pierwszym, który o tym pomyślał był Gajusz Juliusz Cezar. Niestety, nie zrealizował tego zamierzenia z powodu śmierci. Pierwszą rzymską bibliotekę publiczną założył Azyniusz Polio, opiekun Horacego i Wergiliusza. Potrzebę istnienia bibliotek dla ogółu obywateli dostrzegł również cesarz August, który w 28 roku p.n.e. w portyku świątyni Apollina na Palatynie założył najwspanialszą książnicę miasta. Składała się ona z dwóch sal: w jednej znajdowały się książki łacińskie, w drugiej - greckie. Niestety, spłonęła ona w roku 363. Drugą bibliotekę publiczną założył August na Polu Marsowym, w zbudowanym przez siebie portyku Oktawii. Księgozbiór ten, podobnie jak poprzedni, był dwujęzyczny. Kolejną, do użytku publicznego, założył cesarz Trajan. I tak na Forum powstała zaprojektowana przez Apollodora z Damaszku grecko-łacińska biblioteka, nazywana później Bibliotheca Ulpia. 

W miastach italskich i na prowincjach powstało również wiele książnic, np. w latach 131-132 n.e. w Atenach Biblioteka Hadriana. 

W cesarstwie przyjął się zwyczaj umieszczania księgozbiorów w łaźniach rzymskich, które były popularnymi miejscami spotkań obywateli, miejscami dyskusji i odczytów. Wszystkie biblioteki starożytne zasadniczo swoje zbiory udostępniały na miejscu.